Krztusiec

Krztusiec, zwany też potocznie kokluszem, jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie, tzw. pałeczki krztuśca (łac. bordetella pertussis). Źródłem infekcji są osoby chore, które wydalają bakterie w wydzielinie górnych dróg oddechowych. Zakażenie szerzy się  drogą kropelkową i wymaga bezpośredniego kontaktu z chorymi, którzy kaszlą bądź kichają. Krztusiec jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych. Wskaźnik podatności na infekcję wynosi 90 proc. Znaczy to, że na każde nieuodpornione 100 osób mające kontakt z chorym cierpiącym na koklusz, aż 90 zachoruje, a tylko 10 uniknie zakażenia. Ryzyko infekcji istnieje zawsze, niezależnie od wieku, ale najostrzej krztusiec przebiega u nieuodpornionych niemowląt oraz małych dzieci.

PRZEBIEG

W przybliżeniu rozwój choroby przebiega w następujący sposób. Po przedostaniu się do organizmu, bakterie wnikają do tkanek, gdzie namnażają się. Okres wylęgania choroby wynosi od 6 do 20 dni (przeciętnie 9-10 dni). Namnażaniu się bakterii towarzyszy wzrost stężenia wielu wydzielanych przez nie toksyn (m.in. toksyny krztuścowej – PT). Substancje te niszczą miejscowo nabłonek układu oddechowego, a po przedostaniu się do układu krwionośnego, wywołują szereg ogólnych objawów. Uważa się, że to właśnie toksyna krztuścowa w największym stopniu odpowiada za powstawanie objawów choroby, czyli długotrwałych napadów duszącego kaszlu, często połączonego z wymiotami. Objawy te utrzymują się wiele tygodni.

Przebieg krztuśca możemy podzielić na 3 fazy. Pierwsza faza, kataralna, przejawia się nieżytem górnych dróg oddechowych. Choremu doskwiera katar i suchy kaszel. Dodatkowo występują zapalenie spojówek i stany podgorączkowe. Objawy utrzymują się przez 1 do 2 tygodni. Faza druga, to faza napadowego kaszlu. Kaszel stopniowo nasila się, chory wykrztusza śluz, a nawet wymiotuje. Napady występują najczęściej w nocy, zwłaszcza nad ranem i mogą mieć miejsce aż kilkanaście razy w ciągu doby. Najostrzejsze stadium kaszlu to charakterystyczne „pianie”. Objaw ten jest konsekwencją wymuszonego, głębokiego wdechu, po którym kaszel uniemożliwia ponowne nabranie powietrza. Jest to najdłuższa faza choroby,  może trwać do 10 tygodni. Po niej wyszczególniamy ostatnią, fazę zdrowienia, w trakcie której systematycznie poprawia się stan chorego, zmniejsza się częstość i uporczywość towarzyszącego krztuścowi kaszlu. Faza zdrowienia trwa zwykle 2 tygodnie. W tym czasie organizm w dalszym ciągu posiada predyspozycje do reagowania kaszlem na różnorodne bodźce.

Zakażenia kokluszem dzieci starszych oraz osób dorosłych przebiegają często łagodnie i rzadko są diagnozowane przez lekarzy.

POWIKŁANIA I ZAPOBIEGANIE CHOROBIE

Powikłania z przyczyny krztuśca występują w 6 na 100 przypadków. Najczęstsze z nich, powstające w wyniku nadmiernego wysiłku mięśni, zaangażowanych w powstawanie kaszlu, to bezdech, niedotlenienie, sinica, omdlenia, wymioty, krwawienia ze spojówek, z nosa oraz uszu, pękanie naczyń krwionośnych w gałce ocznej i na twarzy, obrzęk twarzy, uszkodzenia więzadła języka, bóle brzucha, powstawanie przepuklin.

O wiele rzadziej występujące, zagrażające życiu powikłania to: a) zapalenie płuc – najczęstsza przyczyna zgonu dzieci; b) uszkodzenia mózgu, spowodowane niedotlenieniem. Dochodzi do nich u 8-80 na 100 000 chorych dzieci. W 1/3 przypadków niedotlenienie mózgu, które przejawia się m.in. występowaniem drgawek lub utratą przytomności, będzie prowadziło do zgonu, w kolejnej 1/3 do stałych uszkodzeń mózgu, z kolei u pozostałych dzieci nie pozostawi śladu; c) niedożywienie, związane z występowaniem uporczywych wymiotów. Powikłanie to odgrywa szczególne znaczenie w krajach rozwijających się.

Koklusz jest uleczalną chorobą, o długotrwałym, męczącym, powodującym niekiedy groźne powikłania przebiegu. Skuteczną metodą zapobiegania infekcji jest szczepienie. Obecnie dostępny preparat szczepienny przeciw krztuścowi posiada wysoką skuteczność i zapobiega najcięższym jego przypadkom.

SZCZEPIENIA WCZORAJ…

Od momentu wprowadzenia masowych szczepień w 1960 roku liczba zachorowań na koklusz zmalała ponad 100-krotnie. W latach poprzedzających, przypadki zachorowań szacowano na poziomie kilkudziesięciu tysięcy. Krztusiec atakował niemowlęta i najmłodszych, będąc częstą przyczyną zgonów u dzieci poniżej 1 roku życia.

W latach 80-tych w Polsce diagnozowano poniżej 500 przypadków zachorowań na koklusz rocznie. Niestety od roku 1996 obserwuje się skokowy wzrost liczby przypadków krztuśca. Zmienia się także epidemiologia choroby, która atakuje obecnie dzieci starsze i młodzież, a niekiedy nawet i dorosłych. Jest to na swój sposób osobliwe, ponieważ na ogół zachorowania dotyczą osób szczepionych przeciw krztuścowi. Rzeczywista sytuacja epidemiologiczna w tych grupach wiekowych nie jest do końca jasna. Choroba wykazuje bowiem często łagodny przebieg i nie jest rozpoznawana. Z tego też względu osoby te stanowią pozbawione nadzoru źródło zarazka i infekcji dla dzieci.

…I DZIŚ

Intensyfikacja zakażeń może mieć związek z wygasaniem odporności poszczepiennej po upływie kilkunastu lat od ostatniej dawki szczepionki a także z pojawieniem się szczepów pałeczki krztuśca odmiennych antygenowo od szczepów wykorzystywanych w preparatach szczepiennych.

Przenoszenie się zachorowań na inne grupy wiekowe wymusiło zmiany strategii szczepień, poprzez wprowadzenie w 2005 roku szczepień przypominających u dzieci w wieku 6 lat, realizowanych szczepionką z bezkomórkowym komponentem krztuśca (DTaP), a także opracowanie nowych szczepionek skojarzonych z toksoidami błoniczym i tężcowym, przeznaczonych dla osób po okresie wczesnego dzieciństwa. Rozpatrywane są także różne strategie szczepień młodzieży i dorosłych, zwłaszcza starszego rodzeństwa i innych członków rodziny noworodków.

Lata 2005-2006 przyniosły spadek zachorowań, ale już od 2007 roku ich liczba ponownie się zwiększyła. Na chwilę obecną w Polsce rejestruje się rocznie około 2000-3000 zachorowań na koklusz. Nie występują zgony z powodu tej choroby. Największa zapadalność występuje w wieku 10-14 lat, a największy odsetek zachorowań przypada na osoby po 15 roku życia.