Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki, pliki te zostaną zapisane w pamięci urządzenia. Dowiedź się więcej o naszej polityce prywatności i plikach cookies.
Wydział Szczepień
Wydział Szczepień logowanie lekarz logowanie pacjent


Wyszukaj lekarza
Znajdź punkt szczepień



Słownik pojęć
Wyjaśnienia terminów specjalistycznych



Nasi partnerzy
I instytucje

Czy wiesz że?

Zarazek
Innymi słowy każdy drobnoustrój chorobotwórczy lub wirus...

Więcej...
Właściciel portalu:

Sokolska 60/6, 40-087 Katowice
Tel. +48 32 445 37 58
Fax: +48 32 790 53 59
© All Rights Reserved 2010
Biuro obsługi klienta:
bok@wydzialszczepien.pl

Redakcja:
redakcja@wydzialszczepien.pl

Szanowni Państwo,
Spółka Wakcymed Sp. z o.o. nie posiada uprawnień niezbędnych w udzielaniu porad czy konsultacji medycznych. Wszelkie pytania dot. szczepień prosimy kierować wyłącznie przez formularz Zapytaj eksperta.
Zmień rozmiar czcionki: A A A

Gruźlica


Gruźlica

 

 

Pośród chorób znanych człowiekowi była niegdyś jedną z najbardziej powszechnych. Żniwo jakie zbierała nie oszczędzało nikogo, umierała na nią biedota, umierały znane i wybitne postaci. Cierpieli na nią: Juliusz Słowacki, Molière, Honoré de Balzac, Franz Kafka, Frédéric Auguste Bartholdi, Niccolò Paganini, Igor Stravinsky, kardynał Armand Jean Richelieu, reformator Jan Kalwin, Henryk VII Tudor, Napoleon II Bonaparte, czy chociażby Jay Gould.

 

ZAKAŻENIE I RYZYKO ROZWOJU CHOROBY

 

Gruźlica (TB - łac. tuberculosis), bo o niej mowa, jest chorobą zakaźną. Wywołują ją bakterie - prątki gruźlicy z grupy mycobacterium tuberculosis complex.

 

Głównym źródłem zakażenia jest chory człowiek, najczęściej osoba nie leczona. Infekcja gruźlicą może być również pochodzenia odzwierzęcego, ale dzieje się tak bardzo rzadko. Przede wszystkim zagrożeniem może być tu mleko chorych krów. Spożycie takiego, niepasteryzowanego mleka lub jego przetworów może również doprowadzić do zakażenia prątkami. Przypadki gruźlicy wśród bydła są jednak sporadyczne. W Polsce ryzyko zachorowania w ten sposób jest znikome.

 

Gruźlica przenoszona jest drogą kropelkową. Dzieje się tak podczas kaszlu, a także w trakcie kichania oraz plucia. Potencjalnym źródłem infekcji są tu więc osoby z gruźlicą płuc lub gardła. Do zakażenia dochodzi tylko w przypadku długiego i bliskiego kontaktu z chorą osobą. Większość przypadków gruźlicy przestaje być zaraźliwa po około dwóch tygodniach leczenia. Gruźlica innych części ciała, takich jak nerki czy kręgosłup zwykle nie jest zakaźna.

Lupus vulgaris w przebiegu gruźlicy skóry

 

Prątki zagnieżdżają się w płucach i wywołują zmiany nazywane ogniskiem pierwotnym. Z tego punktu drogą limfy i krwi mogą przedostać się do wszystkich narządów i tkanek a nawet wywołać chorobę. Gruźlica najczęściej atakuje płuca. Jednak na zakażenie narażone są również takie części ciała jak węzły chłonne, kości, a w bardzo rzadkich przypadkach nawet i mózg.

 

U człowieka ryzyko rozwoju choroby utrzymuje się przez całe życie i jest ono najwyższe w ciągu pierwszych 2 lat od infekcji. Gruźlica może rozwijać się u 5-10% zarażonych. Pozostałe osoby są klinicznie zdrowe, a znajdują się w tzw. stanie drzemiącego zakażenia (LTBI - Latent Tuberculosis Infection). Stan zakażenia można potwierdzić poprzez wykonanie tzw. testu tuberkulinowego. Obecnie, choć w ograniczonym zakresie można wykonać w tym celu również inne testy.

 

Ryzyko choroby zwiększają zarówno czynniki zewnętrzne, takie jak nędza albo stały kontakt z chorą osobą, jak i czynniki wewnętrzne, do których należy zaliczyć trwające choroby lub włączone leczenie immunosupresyjne, to jest takie, które obniża odporność organizmu. Obecnie szczególną rolę odgrywa zakażenie HIV, które kilkadziesiąt razy zwiększa ryzyko zachorowania na gruźlicę.

 

OBJAWY

 

Osoby z utajonym zakażeniem gruźlicą nie mają żadnych objawów choroby, nie czują się chorzy, nie mogą zarażać gruźlicą, ale mają dodatni wynik testu skórnego i mogą zachorować na gruźlicę w późniejszych latach życia.

 

We wczesnych stadiach gruźlicy nie występują typowe objawy, a choroba przebiega przewlekle. Tylko w nielicznych przypadkach początek choroby jest gwałtowny. W czasach, kiedy leki przeciwprątkowe nie były dostępne, gruźlica charakteryzowała się tzw. „galopującymi suchotami", które prowadziły do śmierci w przeciągu kilku tygodni.

 

Najczęstszym objawem gruźlicy układu oddechowego jest trwający ponad 3 tygodnie kaszel. Może mu towarzyszyć odkrztuszanie śluzowej lub śluzowo-ropnej plwociny oraz duszność, i/lub ból w klatce piersiowej. Niekiedy chory odkrztusza plwocinę z krwią, do krwotoków płucnych dochodzi jednak stosunkowo rzadko.

 

Do objawów ogólnych gruźlicy zaliczamy brak apetytu oraz utratę masy ciała, stany podgorączkowe i gorączkę, występujące zwłaszcza w godzinach popołudniowych i wczesnowieczornych, a także nocną potliwość i przewlekłe osłabienie organizmu.

 

DAWNIEJ I DZIŚ

 

Przed wprowadzeniem leków przeciwprątkowych, gruźlica była główną przyczyną zgonów dzieci, młodocianych i młodych dorosłych, zwykle po wielu latach na skutek kolejnych remisji i zaostrzeń choroby.

 

Postępująca gruźlica płuc, która zostanie późno rozpoznana, powoduje zniszczenie miąższu płuc, prowadząc do niewydolności oddechowej. Chory łatwiej się wówczas męczy i odczuwa duszności. Kolejnym etapem choroby jest niewydolność oddechowo-krążeniowa prowadząca w konsekwencji do zgonu. Gruźlica pozapłucna prowadzi do zaburzenia czynności zajętych narządów. W przypadkach gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu może dojść do głuchoty, ślepoty, a nawet porażeń lub niedorozwoju umysłowego.

 

Współcześnie gruźlica jest całkowicie uleczalna. Kuracja trwa od 6 do 9 miesięcy. Warunkiem powodzenia jest prowadzenie jej w warunkach bezpośredniego nadzoru, czyli dopilnowania, aby pacjent zażywał leki w sposób regularny.

 

Rokowanie w gruźlicy, dzięki odkryciu i zastosowaniu leków przeciwprątkowych jest dobre. Wszystko zależy od stadium choroby. Znacznie gorsze jest rokowanie w gruźlicy zaawansowanej. Chorzy mogą być wyleczeni z punktu widzenia bakteriologicznego, ale w ich płucach pozostają nieodwracalne zmiany anatomiczne i uszkodzenia czynnościowe mogące powodować powikłania. W zasadzie u osób, które zachorowały po raz pierwszy i były prawidłowo leczone, nie powinno być nawrotów choroby. Zdarzają się one częściej u chorych z gruźlicą lekooporną, czyli nieprawidłowo leczoną, zaniedbaną. Choroba przechodzi wówczas w stan chroniczny.

 

Chociaż najskuteczniejszą metodą zapobiegania gruźlicy jest opracowana przez WHO strategia bezpośrednio nadzorowanego leczenia krótkoterminowego (ang. Directly Observed Treatment Schort-course, w skrócie DOTS), to należy przyznać, że także szczepienia wśród dzieci i młodzieży są bardzo skuteczną formą walki z tą chorobą, zapobiegają bowiem rozwojowi najgroźniejszych jej odmian.

 

GRUŹLICA NAD WISŁĄ

 

Polska należy do krajów o średniej zapadalności na gruźlicę. Obecna sytuacja epidemiologiczna w Polsce według danych Instytutu Gruźlicy w Warszawie, wskazuje na ciągły spadek zachorowań od ponad 50 lat. Dane dla okresu 1998-2008 mówią o rocznym tempie spadku zachorowań utrzymującym się na poziomie 4%. W 2008 roku zachorowało na gruźlicę 8081 osób. Dla porównania, w 2006 roku było to 8593 osób. Zapadalność na gruźlicę w całej populacji wynosiła wówczas 22,5 przypadka zachorowań na 100 000 mieszkańców. W roku 2005 wynosiła 24,3 przypadka. W grupie wiekowej od 1 do 14 roku życia odnotowano 69 zachorowań. Współczynnik zapadalności na gruźlicę w tej grupie to 1,1 na 100 000. Gruźlica wieku dziecięcego w Polsce to nadal niewielki odsetek w porównaniu z liczbą zachorowań u osób dorosłych. Od wielu lat liczba noworodków zaszczepionych BCG jest wysoka, obejmuje średnio ponad 94% ich ogólnej liczby.

 

Jako naród nadal chorujemy na gruźlicę 2-krotnie częściej niż mieszkańcy Czech i Belgii, 3-krotnie częściej niż mieszkańcy Niemiec, Holandii, Francji i Danii, oraz 4-5-krotnie częściej niż Szwedzi i Norwegowie. Natomiast w stosunku do naszych wschodnich i północnych sąsiadów (Ukraina, Białoruś, Litwa, Federacja Rosyjska) zapadamy na gruźlicę 2-3-krotnie rzadziej.

 

Chorzy z gruźlicą układu oddechowego stanowią ponad 92,6% zarejestrowanych przypadków. Przy czym wyłącznie 65% tego odsetka to pacjenci z rozpoznaniem potwierdzonym badaniem bakteriologicznym. Zachorowania na gruźlicę stwierdza się 2-krotnie częściej u mężczyzn niż u kobiet, częściej na wsi niż w miastach. Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem. W porównaniu do dzieci, jest ono 30-krotnie wyższe u osób powyżej 65 roku życia.

 

ZAKAŻENIE I CHOROBA

 

W przypadku gruźlicy fakt zakażenia nie jest jednoznaczny z faktem zachorowania, i jak obliczono, zaledwie 10% zakażonych zachoruje na gruźlicę. W niekorzystnych warunkach epidemiologicznych, wtargnięcie i zagnieżdżenie się zarazka gruźlicy w organizmie może być dość powszechne. Infekcja może trwać nawet całe życie i nie oznacza wcale natychmiastowego zachorowania na gruźlicę.

 

Do rozwoju choroby dochodzi w sytuacji, gdy organizmowi, znajdującemu się w niekorzystnych dla siebie warunkach, brakuje biologicznych sił do obrony. Może to być wynikiem właśnie starości, ale również niehigienicznego trybu życia czy nawet nieregularnego odżywiania się. Zachorowaniom sprzyjają także m.in. przewlekły alkoholizm, cukrzyca, nowotwory, a zwłaszcza AIDS.

 

ROLA SZCZEPIEŃ

 

Poprawa sytuacji epidemiologicznej jest w głównej mierze zasługą strategii wczesnego wykrywania i leczenia osób chorych na gruźlicę oraz leczenia przeciwprątkowego. Szczepienia spełniają tutaj dużo mniejszą rolę, mając większe znaczenie jedynie dla dzieci i młodzieży, w przypadku których zapobiegają rozwinięciu się najbardziej groźnych odmian choroby. Dzięki szczepieniom, wśród najmłodszych Polaków notuje się wyłącznie pojedyncze przypadki gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i gruźliczego zapalenia mózgu.

Obraz zmian płucnych w przebiegu gruźlicyPrątek gruźlicy


Powiązane szczepionki:
Szczepionka BCG przeciw gruźlicy


Powiązane artykuły:
Co to są szczepionki nieswoiste?
Czy wcześniaki można szczepić tak samo jak dzieci urodzone o czasie?
Europa: Ręka na pulsie zagranicznych służb sanitarnych
Gdynia: Przypadek gruźlicy w szkole
Indie: Nowy niezwykle groźny szczep gruźlicy w natarciu
Jak szczepić wcześniaki?
Jaroszowiec: Problem z przypadkiem lekoopornej gruźlicy
Kanada: Opracowano nową szczepionkę przeciwko gruźlicy
Konsekwencje nieszczepienia dzieci
Lubelskie: Więcej zachorowań na gruźlicę
Małopolskie: Coraz więcej młodych zapada na gruźlicę
Małopolskie: Rodzice nie szczepią, sanepid nakłada kary
Moja córka urodziła się w Anglii a tam odmówiono jej szczepionki przeciwko gruźlicy. Czy mogę zaszczepić ją w Polsce? Jak to zrobić?
Odstępy między szczepieniami
Polska: GIF wycofał z obrotu serię szczepionki BCG
Polska: GUS zbadał zachorowalność na wybrane choroby zakaźne w 2012 roku
Polska: Kolejna kampania UNICEF na rzecz Sierra Leone
Polska: Nowelizacja ustawy zwiększy skuteczność działań przeciwepidemicznych
Polska: Szczepionka przeciw gruźlicy wycofana z obrotu
Polska: ZZP wybiera dostawców szczepionek w ramach Programu Szczepień Ochronnych na rok 2013
Poznań: Gdy budzą się emocje, rozsądek idzie spać
Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej
Rozporządzenie Ministra Zdrowia
Rozporządzenie Ministra Zdrowia
Świat: Niebezpieczne badania krwi na gruźlicę
Świat: Potrzeba większych nakładów finansowych na walkę z gruźlicą wielolekooporną
Świat: WHO z optymizmem o sytuacji epidemiologicznej gruźlicy
Szczepienia obowiązkowe i zalecane
Szczepienia przed podróżą
USA: Fundacja wspomoże badania kliniczne nowej szczepionki przeciwgruźliczej
USA: Niedobór witaminy D sprzyja gruźlicy
USA: Ważne odkrycie na polu wykorzystania szczepionki BCG w walce z nowotworami pęcherza
Wielkopolskie: Gruźlica w przedszkolu
Wielkopolskie: Kolejne badania przedszkolaków w związku z gruźlicą
Wielkopolskie: Wzrasta liczba ognisk epidemicznych gruźlicy
Włochy: Pielęgniarka zaraziła gruźlicą 122 noworodki
O nas Kontakt

Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu. Treści prezentowane na stronie mają wyłącznie charakter poglądowy i nie mogą stanowić jakichkolwiek porad medycznych. W celu diagnozy stanu zdrowia skonsultuj się z lekarzem.

Projekt współfinansowany ze środków Programu Operacyjnego
Innowacyjna Gospodarka